Wat is het beloningssysteem in de hersenen?
Wat is dopamine?
Dopamine geeft ons een goed gevoel en motiveert ons om gedrag te herhalen dat prettig is. Denk aan eten, leren of tijd doorbrengen met andere mensen.Soms raakt het beloningssysteem uit balans, bijvoorbeeld bij een verslaving. Dan voelen normale dingen minder leuk en wordt het moeilijker om jezelf te beheersen.
Het werkt het beloningssysteem?
Dopamine speelt een belangrijke rol bij motivatie en leren. Het zorgt ervoor dat je verwachtingen hebt en dat je moeite wilt doen voor iets.
Voorbeeld:
- Je leert voor een toets
- Je haalt een goed cijfer
- Je hersenen maken dopamine aan
- Je voelt je blij en trots
- Je brein onthoudt: dit gedrag is goed
Daardoor heb je meer kans dat je de volgende keer weer gaat leren. De verwachting is hierbij belangrijk:
- Gaat iets beter dan verwacht? Dan komt er extra dopamine vrij.
- Gaat iets slechter dan verwacht? Dan komt er minder dopamine vrij.
Waar zit het beloningssysteem in de hersenen?
Het beloningssysteem zit niet op één plek. Het bestaat uit meerdere delen van de hersenen die samenwerken:
- Ventrale tegmentale area (VTA): maakt dopamine aan
- Nucleus accumbens: zorgt voor motivatie en het gevoel van beloning
- Prefrontale cortex: helpt bij plannen, keuzes maken en jezelf remmen
- Amygdala: koppelt gevoelens zoals plezier of angst aan ervaringen
- Hippocampus: slaat herinneringen op
Samen bepalen deze delen welk gedrag we fijn vinden en willen herhalen.
Het beloningssysteem en verslaving
Als het beloningssysteem te vaak en te sterk wordt geprikkeld, kan er een verslaving ontstaan. Dit kan gebeuren door alcohol, drugs en nicotine, maar ook door gamen, gokken of social media. Deze activiteiten zorgen voor veel dopamine in korte tijd.
Na een tijdje raakt het brein hieraan gewend. Normale dingen zoals sporten, vrienden zien of hobby’s doen voelen dan minder leuk. Je hebt ook steeds meer nodig om hetzelfde gevoel te krijgen. Stoppen wordt moeilijker, omdat het deel van de hersenen dat je remt (de prefrontale cortex) minder goed werkt.
Jongeren zijn hier extra gevoelig voor. Hun beloningssysteem is al ontwikkeld, maar de “rem” in de hersenen nog niet helemaal.
Hoe houd je je beloningssysteem gezond?
Je kunt je beloningssysteem gezond houden door:
- Regelmatig te bewegen en te sporten
- Genoeg te slapen en een vast ritme te hebben
- Sociaal contact te hebben met anderen
- Nieuwe dingen te leren
- Doelen te stellen en successen te vieren, ook kleine
Het is ook belangrijk om alcohol en drugs zo weinig mogelijk te gebruiken. Gebruik dit liever niet vaker dan één keer per drie maanden, zodat je hersenen tijd hebben om te herstellen.